Coronacrisis

Economische impact


Half februari 2020 is er nog geen wolkje aan de hemel; onze economie verkeert in blakende gezondheid. Het coronavirus houdt weliswaar huis in China, maar dat lijkt een ver-van-ons-bedshow.

Een paar weken later kleurt de Nederlandse lucht inktzwart. Inmiddels ligt onze economie door het virus aan de financiële overheidsbeademing om in leven te kunnen blijven. Hoe komen we hieruit?

Scrollen!

Scroll of swipe door de herstelvoorspellingen van het CPB en bekijk de vergelijkingen met de crisisperiode die startte in 2008.

Historische dalingen


De maatregelen om de verspreiding van het coronavirus in te dammen, hebben in ons land al een economische crisis in gang gezet. Dit blijkt uit cijfers van het CPB (Centraal Planbureau) en het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek) als we kijken naar de periode na het afkondigen van de 'intelligente lockdown'.

Historische daling gewerkte uren

Begin 2020 waren er meer mensen aan het werk dan ooit. Het aantal werklozen was uitzonderlijk laag. Hoe anders was het eind maart: gemiddeld werd 13 procent minder uren per week gewerkt dan begin maart, becijferde het CPB. Deze daling was groter dan in eerdere recessies.

Recorddaling aantal banen

De cijfers van het CPB liggen in lijn met de werkloosheidscijfers van het CBS. In april daalde het aantal mensen met betaald werk met 160.000 naar 8,9 miljoen. Een dusdanig grote terugval binnen één maand kwam nog nooit voor sinds het CBS maandcijfers samenstelt (in 2003). Het CBS zag in heel kwartaal 2 bovendien een recorddaling van het aantal banen met 322.000. Een afname van 3 procent (banen van zowel werknemers als zelfstandigen). Daarmee verdween de totale banengroei van 2018 en 2019 als sneeuw voor de zon.

Consumentenvertrouwen daalt

Ook het vertrouwen van consumenten in de economie liep na de overheidsmaatregelen een historisch grote deuk op, meldde het CBS.In april was al sprake van de grootste daling ooit (van -2 in maart naar -22 in april) en dat herstelde niet in de maanden daarna (-29 in september). Hiermee ligt het consumentenvertrouwen ver onder het gemiddelde over de afgelopen 20 jaar (-5). De allerlaagste stand is overigens nog niet bereikt, dat was in maart 2013 (-41).

Begin 2020 waren er meer mensen aan het werk dan ooit en was het aantal werklozen uitzonderlijk laag.

Op 15 september 2008 ging een van de grootste zakenbanken van Amerika failliet. Dit zette definitief de wereldwijde kredietcrisis in gang.

Anders dan in 2008


Hoe verhoudt de huidige economische crisis zich met de kredietcrisis die ons land in 2008 trof? Een belangrijk verschil is de oorzaak. Waar branches nu door de maatregelen van de overheid plotsklaps werden stilgelegd om de uitbraak van een dodelijk virus te controleren, gleed de wereld 12 jaar geleden door financiële malaise langzaam in een diep economisch dal.

Opkrabbelen duurt jaren

De Nederlandse economie krabbelde in 2014 weer voorzichtig omhoog uit het dal. Pas in 2016 was onze economie weer op het niveau van vóór 2008. In 2017 liet het IMF (Internationaal Monetair Fonds) weten dat de wereldeconomie was opgekrabbeld en de handel tussen landen weer groeide. Dat het ook nu 8 jaar duurt voor we weer op het economische niveau van vóór de coronacrisis zijn, lijkt niet heel waarschijnlijk.

Verdere krimp is onvermijdelijk


Voor we kijken naar de herstelverwachtingen van de huidige crisis, vergelijken we de terugval van 2020 met de terugval na 2008. De economie daalde in 2009 met 3,5 procent. In het eerste kwartaal van 2020 was dit 'slechts' 1,5 procent, maar het kwartaal daarna volgde de hoogste kwartaalkrimp ooit gemeten: 8,5 procent. De krimp voor heel 2020 wordt geraamd op 5,1 procent.

Hogere werkloosheid

Na de kredietcrisis liep het werkloosheidspercentage elke maandelijks verder op; in 2010 stond het op 5,4 procent. Een half jaar na de start van de coronacrisis, in september 2020, lag de werkloosheid op 4,4 procent. Het CPB verwacht dat de werkloosheid in 2021 tot 6,5 procent.

Horecazaken moesten op zondag 15 maart 2020 de deuren sluiten. Sinds 1 juni zijn restaurants en café's weer (onder voorwaarden) geopend.

De economie kan ditmaal mogelijk eerder weer opbloeien.

Sneller herstellen!


De krimp is in veel scenario’s weliswaar groter, maar het herstel kan mogelijk sneller intreden. Diverse economische ramingen gingen halverwege 2020 nog uit van een snel groeiende economie in 2021. De verwachtingen op een snel herstel hingen samen met de oorzaak van de crisis.

‘Stomp in de maag’

Het grote verschil met de kredietcrisis is dat de economie ditmaal in één klap stil kwam te staan, in plaats van de hele langzame teruggang in 2008. Daardoor kan alles nu namelijk ook sneller weer op gang komen. Het werd onder meer als volgt verwoord: "Wat heb je liever: een keiharde stomp in je maag of dat iemand je arm lange tijd steeds iets verder omdraait? De oorzaak is nu anders en dus kan het sneller weer opveren."

Daarbij hield iedereen wel een slag om de arm: als er een tweede golf van het coronavirus komt, waarvoor nieuwe maatregelen nodig zijn die de economie beperken, dan heeft dat impact op de hersteltijd. En het coronavirus kwam inderdaad met een tweede golf. En wat volgt daarna?

De onzekerheid blijft


Hoe goed alle deskundigen de gevolgen ook proberen te voorspellen, de comeback van het virus bewijst dat er altijd onzekere factoren zijn die de impact kunnen veranderen. Het CPB noemt dit de drie grootste onzekerheden:

  1. Het verdere verloop van de coronapandemie. Komt het virus (opnieuw) terug en moeten dan opnieuw maatregelen worden getroffen?
  2. De doorwerking van de contactbeperkingen op de economie. In hoeverre kunnen bedrijfstakken echt overleven in een anderhalvemetereconomie?
  3. De effectiviteit van het beleid in binnen- en buitenland. Nederland is een handelsland. Een slechte financiële situatie in andere landen, vertraagt ons herstel.

Betere inschatting mogelijk

Tot slot is het voor het eerst dat de overheid zulke vergaande ondersteuningsmaatregelen heeft getroffen; dat maakt de gevolgen lastiger te voorspellen. Het combineren van de huidige kennis met lessen uit het verleden, maakt de ontwikkelingen wel iets beter in te schatten.

Het herstel van onze economie hangt ook af van ontwikkelingen in andere landen.

Ook in deze uitgave